Triatlon
Citius,altius, fortius staat er boven de poort van het Olympisch Stadion in Amsterdam en ik kijk altijd even naar die woorden als ik er op vrijdagavond ga atletieken. Ja, ja, denk ik dan, ik heb het ook niet makkelijk, laat mij maar rondjes rennen. Sneller, hoger, sterker, méér, méér, méér. Zo bekeken is de triatlon een sport voor watjes.
Het allereerste woord met -atlon was de pentatlon, de vijfkamp. De pentatlon was hét evenement tijdens de antieke Olympische Spelen. De atleten deden een hardloopwedstrijd over de lengte van het stadion, sprongen ver, wierpen met de discus en de speer en de nummers 1 en 2 in het algemeen klassement na vier onderdelen gingen nog een potje worstelen. Atleet, het woord dat zorgt voor het -atlon, is afgeleid van het Griekse athlos ‘zware inspanning' of ‘wedstrijd' óf van athlon ‘(prijs van een) wedstrijd'. De pentatlon is dus de basis van alle andere -atlons of -kampen die in de loop der tijd zijn ontstaan. Een vijfkamp werd op den duur beschouwd als niet zwaar genoeg. Mannen zagen de onderdelen graag verdubbeld en zo ontstond de decatlon, van het Griekse deka ‘tien'. Op een gegeven moment (vele, vele eeuwen na het ontstaan van de pentatlon) mochten ook vrouwen meedoen aan sportwedstrijden en voor vrouwen was een tienkamp net iets te veel van het goede. Maar er werd niet teruggegrepen naar de antieke vijfkamp, want die was blijkbaar weer net iets te licht. Toen ontstond de heptatlon, van het Griekse hepta ‘zeven'. Let wel: de zeven- en tienkamp worden buiten uitgevoerd, tijdens indoor-atletiekwedstrijden doen vrouwen een pentatlon en mannen een heptatlon. Momenteel denken de meeste mensen die het woord vijfkamp of pentatlon horen trouwens eerder aan de moderne groepsversie: 600 meter steeplechase te paard, floretschermen, pistoolschieten, 300 meter vrije slag zwemmen en 4000 meter cross-countryloop. Met andere woorden: het woord pentatlon kan staan voor twee zéér verschillende sportevenementen. En dat is vreemd, want daar houdt het Nederlands niet van, het Nederlands streeft naar één vorm, één betekenis.
Maar goed: de triatlon. Als er nieuwe sporten worden uitgevonden (en de triatlon is een tamelijk nieuwe sport) grijpen we graag terug op het Grieks, want dat geeft status. Het Griekse trias betekent ‘drie'. Een triatlon is een driekamp. 3,8 kilometer zwemmen, 180 kilometer fietsen en een marathon, achter elkaar, zonder pauze of een voedzame warme maaltijd. Een sport voor sportverdwaasden, vandaar alle afgeleiden ervan: een kwartje triatlon, een achtste triatlon, aangezien niet iedereen sportverdwaasd is. Zo kunnen ook mindere goden (of: wijze mensen) zich wentelen in de Griekse glans.
Maar er werden nog meer cijfers gebruikt. We kennen ook de biatlon. Deze triatlon voor mensen met watervrees is een vreemde eend in de bijt, want dat woord is afgeleid van het Latijnse bis ‘tweemaal'. De Grieken zouden het een duatlon genoemd hebben, van duo ‘twee' en dat woord bestaat ook (maar niet in alle woordenboeken). Bijna iedereen noemt een triatlon zonder zwemmen een biatlon, maar dat mag eigenlijk niet, die moet aangeduid worden met duatlon. Een échte biatlon is een loodzware wintersport: langlaufen en tussen het langlaufen door (met trillende armen en vingers) op een doel schieten.
Het wachten is op de tetratlon, hexatlon, oktatlon en enneatlon. Er zijn vast mensen die er een leuke sportieve invulling voor weten te bedenken. Een éénkamp heeft weinig zin, lijkt mij.
De Sportwereld nr. 26 - april 2002 Gerbrand Bakker