Cricket
Een cricket is een ‘krekel’. Een cricket zegt “chirp, chirp, chirp”, en een krekel gaat van “sjirp, sjirp, sjirp”. Tot zover het zoölogische aspect van cricket. Maar wat heeft de Engelse naam van het insect van doen met de naam van de - zeer Engelse en Engels-koloniale - sport? Het Oud-Franse criquet betekende ‘staak’ of ‘kruk’, en het woord is afgeleid van de Middel-Nederlandse crucke (ook wel cricke/crocke): ‘stok met dwarsstuk’. Welnu, daar draait het om bij cricket: een drietal staande stokken (de stumps), met daarop twee liggende stokjes (de bails), die omvergeworpen moeten worden. De naam van de sport heeft aldus een Nederlands tintje. Kruk (als in deurkruk) is precies hetzelfde woord, en het spel croquet (met een slaghout ballen door poortjes heen spelen), heeft er ook mee te maken. Tegenwoordig zijn dat poortjes uit één stuk, van metaal, maar ooit zullen de poortjes bestaan hebben uit drie losse, houten delen. Het Middel-Nederlandse woord heeft als basis het werkwoord kreuken (dat vroeger natuurlijk een andere vorm had, met wisselende klinkers) in de betekenis ‘buigen’.
[Aan de wicket, het geheel van stumps en bails, én de naam van de croquetpoortjes, brand ik mijn vingers niet: “etymologie twijfelachtig” staat er in de woordenboeken. Maar persoonlijk vind ik het erg verdacht dat cricket en wicket rijmen, wellicht heeft iemand lang geleden lollig willen zijn.]
Maar nu nog cricket en krekel. Beide woorden zijn afgeleid van het Franse criquet, ‘sprinkhaan’. Dus een woord met dezelfde vorm, maar een andere betekenis. Dat komt doordat deze criquet niet is afgeleid van een Middel-Nederlands zelfstandig naamwoord, maar van het Franse werkwoord criquer, ‘kraken’. De woorden die in het Engels, Frans en Nederlands gebruikt worden om het insect mee aan te duiden, zijn allemaal klanknabootsend. Conclusie: cricket ‘balsport’ en cricket ‘krekel’ hebben niets met elkaar van doen. En tenslotte (nu we toch bezig zijn)croquet en kroket. Tot voor kort schreven wij kroket als croquet. Hiervoor geldt hetzelfde als cricket en cricket: de ene is afgeleid van de Franse ‘staak’ of ‘kruk’, de andere (de eetbare) is afgeleid van het werkwoord croquer ‘knappen’. De kroket heet klanknabootsend naar zijn knapperige korstje.
De Sportwereld nr. 21 - november 2000 Gerbrand Bakker