Basketbal
Ik verzin de onderwerpen in deze rubriek niet zelf. Ik word opgebeld met de mededeling wat mijn onderwerp is. Dan kan het voorkomen dat ik met een woord zit waar ik eigenlijk niets over te zeggen heb. Basketbal? Een basket is een Engelse ‘korf’ of ‘mand’ en een bal is een bal. Het is de bedoeling dat de bal in het mandje (of eigenlijk: een ijzeren ring met een net eraan) terechtkomt. Van dichtbij levert dat één punt op, van iets verder twee of zelfs drie punten. Dat wij hier in Nederland klakkeloos het Engelse woord voor het spel overgenomen hebben - waarbij we de tweede l van bal weglaten, waardoor het woord toch een Nederlands tintje krijgt - heeft misschien te maken met de eerste betekenisomschrijving, vier zinnen geleden.
Basketbal is ‘korfbal’ en korfbal speelde men in Nederland al toen dit Amerikaanse nieuwigheidje ook hier populair werd. Hoewel er vele uitzonderingen zijn, neigt de Nederlandse taal ernaar het beginsel één woord, één betekenis hoog te houden. Het is immers verwarrend als een woord meerdere betekenissen heeft. Basketball had geluk: het woord kon simpelweg niet vertaald worden omdat het dan samen zou vallen met een woord dat in de Nederlandse taal al bestond. Bovendien leek basketbal nogal op korfbal. Maar geen nood, elke sport heeft zo zijn eigen termen en een spectaculaire term binnen het basketbal is dunken. Dat woord heeft, ogenschijnlijk vreemd genoeg, te maken met het Duitse zelfstandige naamwoord Tunke, ‘saus’ of ‘jus’. In saus kun je bijvoorbeeld brood dopen en daarvoor gebruiken ze in Duitsland het werkwoord tunken. Het dunken van een bal in de basket is eigenlijk het dippen van de bal in de mand. Alsof je een heel vloerbrood in een enorme kom soep doopt, zonder te spetteren.
De Sportwereld nr. 17 - november 1999 Gerbrand Bakker